Korzystanie z serwisów było możliwe to było dzięki środkom pomocowym pochodzącym z Unii Europejskiej


Częściowa realizacja projektu inwestycyjnego sfinansowana została ze środków Unii Europejskiej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego 2007 - 2013

Podkategoria:

Fizjokratyzm

Był systemem ekonomicznym, a zarazem kierunkiem filozoficznym, zainicjowanym we Francji w latach 50. XVIII w. przez F. Quesneya. Poglądy oraz koncepcje "mistrza" (wyłożone m.in. w Tablicy ekonomicznej, zawierającej schemat obiegu i pomnażania całej gospodarki narodowej) popularyzowali i propagowali m.in. markiz de Mirabeau, P.S. Dupont de Nemours, A.R.J. Turgot. Za decydujący czynnik gospodarczego rozwoju uznawali rolnictwo wielkoobszarowe, wspierane przez wysokie i efektywne nakłady kapitałowe. Zagadnienia ekonomiczne powiązali z problematyką filozoficzną i antropologiczną, wskazując potrzebę i możliwość nowego urządzenia świata w zgodzie z prawami natury. Podstawą deklarowanej przez nich postawy światopoglądowej była idea porządku naturalnego, przyznanie każdemu człowiekowi (niezależnie od statusu społecznego) prawa do wolności osobistej i własności, a także do swobody w działaniu. Dużą wagę przywiązywali ponadto do praw moralnych, akcentując potrzebę ich respektowania i przestrzegania. Głosili przekonanie, że instytucja państwa winna zagwarantować ochronę wolności, bezpieczeństwa oraz własności obywateli - w zgodzie z prawem naturalnym. O popularności idei fizjokratycznych w Polsce decydowała kreślona przez francuskich teoretyków wizja łagodnego przejścia od zacofanej gospodarki do nowoczesnych stosunków ekonomicznych, zbliżonych do modelu kapitalistycznego, przy równoczesnym zachowaniu podstaw obowiązującego systemu politycznego. Perspektywa przyspieszenia i znacznego podwyższenia wzrostu gospodarczego bez naruszenia feudalnych stosunków własnościowych przychylnie nastawiała właścicieli wielkich latyfundiów do owego programu. Wyraźne ślady nawiązań do ekonomicznych aspektów tej doktryny noszą ówczesne prace poświęcone koniecznym przemianom i przeobrażeniom, jakie winno przejść zacofane i niewydajne rolnictwo polskie. Natomiast filozoficzna wykładnia fizjokratyzmu znalazła odbicie w rozprawach poświęconych koncepcjom politycznym i społecznym oraz teoriom edukacyjnym, które nawiązywały do zasad porządku moralnego oraz prawa naturalnego. Do tych właśnie idei "obywatelskiej edukacji" odwoływał się program nauki moralnej propagowany przez Komisję Edukacji Narodowej, a także zalecany przez Staszica do wdrażania w "szkołach narodowych" (Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego, 1787). Fizjokratyczne podłoże miały również filozoficzne rozważania Kołłątaja dotyczące nadrzędnych, wywiedzionych z praw moralnych i naturalnych, zasad życia społeczno politycznego oraz obywatelskich "powinności" i "należytości" (Porządek fizyczno moralny). Filozoficzną podstawę głoszonych w oświeceniu przekonań, iż nadrzędny interes społeczny i perspektywa powszechnego dobrobytu winny hamować egoistyczne ambicje, namiętności i dążenia jednostek, a także ograniczać ich korzyści indywidualne, stanowił utylitaryzm ukształtowany we Francji i Anglii na początku XVIII w. Jego zwolennikiem był angielski prawnik J. Bentham (Wprowadzenie do zasad moralności) oraz Helvétius, myśliciel francuski, akcentujący potrzebę wywoływania "sztucznej tożsamości interesów" jednostki i społeczeństwa (O umyśle, O człowieku, O szczęściu). W przypadku działalności artystycznej (literatury, kultury i sztuki) kryterium "praktyczności" ściśle powiązane było z wymogiem silnego i skutecznego (moralnego i edukacyjnego) oddziaływania na odbiorców. Propagowanie odpowiednich wzorców osobowych, modelu i stylu życia oraz hierarchii wartości mającej na względzie dobro ogółu najsilniej ujawniło się w literaturze nurtu klasycystycznego. Przedstawiciele sentymentalizmu nie negowali wymogu społecznej użyteczności dzieł, lecz równie silnie akcentowali potrzebę oddziaływania na uczucia odbiorców oraz wzbogacania i pobudzania sfery ich emocjonalnych doznań. Twórcy rokoka w zasadzie odrzucali wymóg społecznego utylitaryzmu sztuki i literatury. Eksponowali natomiast indywidualnie pojmowaną korzyść oraz potrzebę czerpania przyjemności z obcowania z pięknymi wytworami kultury. W oświeceniu silnie zaznaczył się również libertynizm, który wiązał się z szerzej pojętym krytycyzmem myśli filozoficznej i postaw społecznych. W kulturze nowożytnej tym mianem określa się inspirowany filozoficzną myślą Epikura i Lukrecjusza zespół zjawisk o charakterze światopoglądowym, obyczajowym oraz literackim, które były wyrazem poglądów i postaw materialistycznych, krytycznie nastawionych wobec religii. Nazwa "libertyn" miała najczęściej pejoratywny wydźwięk. Niejednokrotnie obejmowano nią również przedstawicieli innych nurtów myślowych (m.in. ateizmu i deizmu), krytycznie, a nawet wrogo nastawionych do uznanych autorytetów, tradycyjnych poglądów i norm obyczajowych. Libertyni głosili poglądy zgodne z duchem racjonalizmu. Poszukiwali źródeł i metod osiągania szczęścia przez jednostkę. Przeciwni jakimkolwiek ograniczeniom w procesie poznania, głosili hasła powszechnej tolerancji. Dążyli do przezwyciężenia myślowej, intelektualnej oraz obyczajowej dominacji chrześcijaństwa w życiu społecznym. Niejednokrotnie rozważania o charakterze filozoficznym łączyły się z przemyśleniami z zakresu etyki oraz refleksjami nad szerzej pojętą ludzką naturą (w wypowiedziach La Mettriego, Helvétiusa, Woltera, Diderota). W nurcie obyczajowym przejawem krytycyzmu libertynów były najczęściej prowokacyjne wystąpienia przeciw religii i Kościołowi, a także łamanie i ostentacyjne lekceważenie przyjętych powszechnie norm moralnych i obyczajowych. Przeciwnicy zarzucali im zbyt swobodny, a nawet rozwiązły tryb życia, negatywnie oddziałujący na społeczne morale. Literatura europejska zrodzona z ducha libertyńskiego z dużą swobodą traktowała społeczne nakazy i wymogi moralne. W Polsce drugiej połowy XVIII w. wpływy poglądów i postaw libertyńskich zaznaczyły się głównie w tekstach literackich, mających znaczący udział w formowaniu bliskiego deizmowi nurtu myśli oświeceniowej. Utwory rodzimych pisarzy wraz z dziełami francuskich krążyły w wąskim, elitarnym kręgu w formie odpisów, bowiem ze względu na obowiązującą cenzurę, pilnie strzegącą dobrych obyczajów i autorytetu religii, praktycznie nie było możliwości ich swobodnego rozpowszechniania w wersji drukowanej. Tony libertyńskie pojawiały się w twórczości Naruszewicza jako autora tekstów obscenicznych, a także wypowiedzi atakujących duchowieństwo. Antykościelne stanowisko zajmował także Trembecki (np. Oda nie do druku) jako zwolennik hedonizmu i filozofii materialistycznej, a także szermierz religijnej tolerancji. Zbuntowany Węgierski oraz znany z postępowych poglądów społecznych Jasiński także nie ukrywali antyreligijnych i antykościelnych postaw. Natomiast w kręgu arystokratycznym (m.in. w wórczości Miera) silniejszy wpływ uzyskały leżące u podstaw libertynizmu inspiracje antyczne, tzn. pierwiastki epikurejskie i hedonistyczne, wiążące się z akceptacją uroków oraz przyjemności radosnego, arkadyjskiego życia. Na osobną uwagę zasługuje podbudowana intelektualnie libertyńska postawa J. Potockiego. (Bożena Mazurkowa) Zob. też: OŚWIECENIE

Nauczyciela: 0 Ucznia: 0

Kategoria: Liceum -> Język polski -> Oświecenie

Autor: Praca zbiorowa

Data dodania: 2010-03-18 03:34:51

Ilość stron maszynopisu: 1.8

Ilość stron rękopisu: 4.6

Brak obrazków.
Brak załączników.

Brak dodanych linków zewnetrznych.

Wszystkie komentarze

Uczeń

Nauczyciel

Tytuł komentarza:

Treść komentarza:

Ocena pracy:



Informacje o nas

Serwisy

Polecane

Zakupy

Pomoc