Korzystanie z serwisów było możliwe to było dzięki środkom pomocowym pochodzącym z Unii Europejskiej


Częściowa realizacja projektu inwestycyjnego sfinansowana została ze środków Unii Europejskiej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego 2007 - 2013

Podkategoria:

Autor jako kategoria opisu

Kategoria autora jest we współczesnym literaturoznawstwie rozpatrywana w wielu aspektach. Przy czym granice między tymi sposobami rozumienia kategorii autora nie są wyraźne. Najważniejsze spośród nich są następujące: 1. Autor to jednostka określona w sensie psychofizycznym i społeczno-historycznym, której doświadczenia obejmują także działalność pisarską owocującą dziełami literackimi oraz spełnianiem różnorodnych ról w szeroko pojmowanym → życiu literackim, na przykład: roli krytyka, eksperta, outsidera, prowokatora. Takim ujęciem kategorii autora zajmuje się przede wszystkim socjologia literatury (por. literatura a społeczeństwo). W tej koncepcji autor utworu literackiego jest osobą obciążoną całością swojej biografii i nie jest to zależne od tego, w jakim stopniu różne doświadczenia tej biografii znajdują w dziele swoje odbicie. Zakres i sposoby przenikania doświadczeń biograficznych autora do dzieła literackiego są przedmiotem interpretacji, głównie zmierzającej do odsłonięcia wątku autobiograficznego dzieła. Ów wątek autobiograficzny jest równoprawnym z innymi elementem literackiej fikcji, w literaturze współczesnej często bywa elementem autokreacji i strategii pisarza (np. Dziennik W. Gombrowicza, Kalendarz i klepsydra T. Konwickiego). 2. Autor to tyle, co pisarz, a więc określona biograficznie jednostka, ale ujmowana w sposób jednoaspektowy: tylko od strony doświadczeń ściśle literackich. Bądź to jako jednostka procesu historycznoliterackiego (por. Synchronia i diachronia w procesie historycznoliterackim J. Sławińskiego), bądź jako rola społeczna (por. literatura a społeczeństwo) zredukowana do swoistego "produkowania dzieł". W tym ujęciu kategoria autora aktualizuje się w różnorodnych odniesieniach: w stosunku sprawczym do dzieła, poprzez które się uzewnętrznia; w związku z innymi swoimi spełnieniami (np. W. Gombrowicz jako autor Ferdydurke wobec W. Gombrowicza - autora Dziennika, czy J. Kochanowski jako autor Odprawy posłów greckich wobec J. Kochanowskiego - autora Trenów); w relacji z utrwalonymi w kulturze literackiej danego miejsca i czasu wzorami spełniania roli pisarza (np. J. Kochanowski - autor Trenów wobec renesansowego wzoru "humanisty", czy C.K. Norwid - autor Promethidiona wobec romantycznego wzoru "poety-wieszcza"). 3. Autor jako jednostka zredukowana do aspektu psychofizycznego, sposobów jego manifestowania się w dziele literackim i jego wpływu na genezę dzieła oraz proces jego powstawania - w tym ujęciu kategoria autora jest przedmiotem zainteresowań psychologii twórczości (por. literatura a psychologia; psychoanaliza). 4. Autor jako jeden z elementów dzieła literackiego rozumianego jako komunikat literacki (por. Relacje osobowe w komunikacji literackiej A. Okopień-Sławińskiej). W tym ujęciu traktowany jest jako nadawca kierujący komunikat bezpośrednio do odbiorcy za pośrednictwem języka. Jest nadrzędny w stosunku do sposobu funkcjonowania w dziele podmiotu literackiego, określony przez J. Sławińskiego jako podmiot czynności twórczych. W tym rozumieniu kategoria autora jest w ścisłym sensie kategorią opisową, służącą w historycznoliterackiej interpretacji do określenia sposobów powiązań konkretnego dzieła z różnymi elementami procesu historycznoliterackiego, na przykład → tradycją literacką i → konwencją literacką. Podmiot czynności twórczych jest bytem funkcjonalnym, spełnia się jedynie w relacji do komunikatu, szeroko rozumianego kodu (języka i tradycji literackiej) oraz można go określać jako zindywidualizowanego użytkownika konwencji literackiej. Jako byt funkcjonalny przeciwstawia się substancjonalności bytu realnej osoby pisarza. Z perspektywy językowo-znaczeniowego kosmosu dzieła jest jedynym jego zewnętrznym nadawcą, bezpośrednio aktualizowanym przez organizację tekstu, "jest jak gdyby strefą oddzielającą wypowiedź literacką od określonego biograficznie osobnika, jakim jest pisarz. Reprezentuje wobec niego interes dzieła, choć z drugiej strony nie byłoby bezzasadne, gdybyśmy powiedzieli, że reprezentuje także wobec dzieła - nastawienia (skłonności, przekonania itp.) tego osobnika. Jest swego rodzaju "iloczynem" sytuacji życiowej pisarza i fikcyjnego świata utworu, jeśli w ogóle takie metaforyczne sformułowanie może coś wyjaśnić". W tym ujęciu kategoria autora (podmiotu czynności twórczych) używana jest w podobnym znaczeniu, jak kategoria obrazu autora wpisanego w tekst, wprowadzona do badań literackich przez W. Winogradowa, a często stosowana przez K. Wykę. W nowszych - wyrastających ze strukturalizmu (patrz strukturalizm czeski; strukturalizm amerykański; semiotyka francuska) - badaniach literackich, w związku z zakwestionowaniem zasadności traktowania dzieła literackiego jako komunikatu, podważona została także pozycja autora jako bezpośredniego sprawcy dzieła oraz sensowność stosowania tej kategorii w badaniach literackich. W najbardziej radykalny sposób to stanowisko sformułował, w opublikowanym w 1967 roku po angielsku artykule The death of the author R. Barthes (francuska wersja - La mort de l´auteur - ukazała się w 1968 roku). Punktem wyjścia do ogłoszonej przez Barthes´a "śmierci autora - "ojca" dzieła" jest nowa definicja → tekstu oraz ustanowienie jako przedmiotu nauki o literaturze "niejednostkowych reguł konstruowania wypowiedzi". Ustalając przedmiot analizy literaturoznawczej i charakteryzując jej właściwości jako tekst właśnie, Barthes pisał: "Autor ma być ojcem i właścicielem dzieła, i dlatego nauka o literaturze uczy szacunku dla rękopisu i jawnych intencji autora, społeczeństwo zaś gwarantuje prawa rządzące relacją autor-dzieło. Tekst z kolei daje się odczytać bez inskrypcji Ojca". Pozycja autora jest w tej koncepcji zrównana z pozycją → postaci literackiej, może on się pojawiać w tekście tylko na prawach gościa. Autor - "ja, które pisze" - jest wyłącznie "ja papierowym" i dlatego jego wyznania powinny być traktowane tak samo jak wypowiedzi wszystkich innych postaci. Barthesowskie zakwestionowanie przydatności kategorii autora w badaniach literackich dzielą inne współczesne ("po-strukturalne") kierunki metodologiczne: → intertekstualność (gł. J. Kristeva), dekonstrukcja (gł. J. Derrida; por. Che cos´e la poesia J. Derridy, poststrukturalizm, poststrukturalizm - problem tekstu) oraz nowoczesna → psychoanaliza (gł. J. Lacan). Ma ono też znacznie szerszy kontekst filozoficzny, wiąże się bowiem ze zjawiskiem kryzysu indywiduum, podmiotowości, którego ostatnim wcieleniem była romantyczna koncepcja "jaźni", obserwowanym w myśli europejskiej po drugiej wojnie światowej. Z Barthesowską "śmiercią autora" współbrzmią: ogłoszona przez T.T. Adorno "likwidacja indywiduum", orzeczony przez J. Derridę "koniec człowieka" czy głoszony przez M. Foucaulta "zmierzch człowieka". Z problematyką kategorii autora wiąże się też - szczególnie mocno akcentowana w ostatnich latach - kwestia tożsamości dzieła literackiego, tekstu, podmiotu oraz autora, którą w swoim podręczniku do teorii literatury w następujący sposób sygnalizował J. Culler: "Problem tożsamości staje się problemem doniosłym i nieuniknionym, gdyż w pojęciu tym mieści się wiele napięć i sprzeczności (pod tym względem przypomina ono "znaczenie"). Prace teoretyków, wywodzących się z najróżniejszych orientacji - marksizmu, psychoanalizy, wiedzy o kulturze, feminizmu, studiów gejowskich i lesbijskich, a także badań nad tożsamością w społeczeństwach kolonialnych i postkolonialnych - ujawniły związane z tym pojęciem trudności, które, mimo tak różnych ujęć, wydają się strukturalnie podobne". JO BIBLIOGRAFIA: J. Sławiński: Myśli na temat: biografia pisarza jako jednostka procesu historycznoliterackiego. [w:] Próby teoretycznoliterackie. Warszawa 1992; J. Sławiński: O kategorii podmiotu lirycznego. [w:] Dzieło, język, tradycja. Kraków 1998; Autor - Podmiot literacki - Bohater. Red. A. Martuszewska, J. Sławiński. Wrocław 1983; R. Nycz: Tropy "ja". Koncepcje podmiotowości w literaturze polskiej ostatniego stulecia. "Teksty Drugie" 1994, nr 2; K. Bartoszyński: Podmiot literacki - konstrukcje i destrukcje. "Teksty Drugie" 1994, nr 2; J. Abramowska: Jednak autor! Skromna propozycja na okres przejściowy. "Teksty Drugie" 1994, nr 2; Z problemów podmiotowości w literaturze polskiej XX wieku. Red. M. Lalak, Szczecin 1993; R. Barthes: S/Z. Przeł. M.P. Markowski i M. Gołębiewska, Wstęp M.P. Markowski. Warszawa 1999; J. Culler: Teoria literatury. Bardzo krótkie wprowadzenie. Przeł. M. Bassaj. Warszawa 1998; J. Derrida: O gramatologii. Przeł. B. Banasiak. Warszawa 1999

Nauczyciela: 0 Ucznia: 0

Kategoria: Studia -> Magisterskie -> Nauki humanistyczne

Autor: Praca zbiorowa

Data dodania: 2010-03-09 02:26:20

Ilość stron maszynopisu: 2.2

Ilość stron rękopisu: 5.6

Brak obrazków.
Brak załączników.

Brak dodanych linków zewnetrznych.

Wszystkie komentarze

Uczeń

Nauczyciel

Tytuł komentarza:

Treść komentarza:

Ocena pracy:



Informacje o nas

Serwisy

Polecane

Zakupy

Pomoc